Nieuw jaar, oude plannen: over weerstand, uitstel en het vinden van creatief momentum

Het mag officieel niet meer, maar… De allerbeste wensen voor het nieuwe jaar!

We begonnen dit jaar wit. Ik heb in jaren niet zoveel sneeuw gezien in Nederland. Heeft Pantone toch een soort van gelijk met hun controversiële keuze voor wittint Cloud Dancer als dé kleur van 2026. Al oogt deze kleur op mijn scherm, terwijl ik dit schrijf, nogal vuilwit naast het hemelse wit van de versgevallen sneeuw.

Witte sneeuw nodigt uit tot het maken van sneeuwengelen.

Een lege pagina nodigt uit tot tekenen.

En een nieuw jaar nodigt uit tot nieuwe voornemens die, volgens sportapp Strava, vaak alweer vergeten zijn op Quitter’s Day: 19 januari. 

Ook ik begin elk jaar vol optimisme met het opschrijven van alles wat ik graag wil bereiken. Alleen… het is soms lastig om mijn aandacht erbij te houden. Er ontstaan nieuwe, onverwachte kansen; mijn twee onstuimige kinderen vragen aandacht; ons klushuis ook; en mijn energieniveau wisselt nogal eens. Ik kan het niet beter zeggen dan John Lennon: “Life is what happens to you, while you’re busy making other plans.”

Toen ik begin januari terugkeek op mijn afgelopen jaar, zag ik dat ik veel dingen heb gedaan en gemaakt, waarvan het merendeel niet eens op dit blog is gepost (regelmatig posten is ook zo’n ongrijpbaar doel op mijn oneindige takenlijst 😔). Toch heb ik een deel van mijn doelen wel bereikt. Ook dingen die al lang op mijn lijstje stonden, zoals het maken van een handgetekende animatie.

Inmiddels is dit een vertrouwd patroon. In de loop der jaren heb ik veel verschillende productiviteitstechnieken geprobeerd, in de hoop dat ze mij zouden veranderen in een lean-and-mean making machine.

Soms lukt het om een techniek een tijdje vol te houden, maar meestal komt er na een aantal weken of maanden de klad in en hop ik vrolijk van die ene taak waar ik zin in heb naar de andere taak die NU af moet.

Mijn eigen ritme volgen

Ik kan dit jaar opnieuw proberen mezelf in de mal van iemand anders te persen. Of ik kan eindelijk mijn eigen manier van werken accepteren en uitzoeken of er misschien toch een method to my madness bestaat.

Ik kies dit jaar voor dat laatste.

Wat ik zoek, is geen drill sergeant die continu maximale inzet en focus eist, maar een manier van werken die vooruitgang mogelijk maakt. Ook wanneer ik even weinig energie heb. Of wanneer mijn aandacht opgeslokt wordt door andere zorgen. Of zelfs wanneer mijn interesses (tijdelijk) wisselen. Wat ik zoek is een manier waarbij ik productief van de ene naar de andere taak mag hoppen, en sommige dingen ook gewoon even mag laten liggen zonder dat alles instort. En nee, dat is geen luiheid.

Nuttig uitstellen

Dit idee is trouwens niet nieuw. Professor John R. Perry heeft zelfs een Ig Nobelprijs gewonnen (de ludieke Nobelprijs voor wetenschappelijk onderzoek dat je eerst laat lachen en daarna aan het denken zet) voor zijn theorie over Structured Procrastination (gestructureerd uitstelgedrag). Volgens zijn theorie betekent het uitstellen van taken niet dat je niets doet. Je doet simpelweg andere nuttige dingen, terwijl je op het juiste moment wacht of energie verzamelt om die belangrijke taak eindelijk aan te pakken. Uiteraard schreef hij zijn essay en boek The Art of Procrastination (aanrader!) terwijl hij belangrijkere zaken voor zich uitschoof.

De balans vinden tussen moeite en resultaat

Ik las ‘The Art of Procrastination’ een paar jaar geleden en de theorie had zich ergens in mijn onderbewustzijn genesteld. Maar hij kwam weer bovendrijven toen ik de kerstversiering opruimde, terwijl ik naar een ander boek luisterde.

Omdat ik geen geboren huisvrouw ben en ik 1000 dingen kan bedenken die ik liever doe dan opruimen en schoonmaken, luister ik tijdens het huishouden graag naar audioboeken over… huishouden. Want gedeelde smart, is halve smart.

In de kerstvakantie hield KC Davis’ How to Keep House While Drowning me daarom gezelschap (hier is de Nederlandse luisterversie, mocht je deze huishoudstrategie ook willen proberen.) Wat bleef hangen, was dit simpele maar bevrijdende inzicht:

Alles wat het waard is om gedaan te worden, is het ook waard om halfbakken te doen.

Ze beschrijft vervolgens een eenvoudige matrix op basis van moeite en impact, om te bepalen welke taken aandacht verdienen en welke je gerust kunt parkeren wanneer het leven even te veel vraagt. Zo kan je bijvoorbeeld besluiten dat je wel de helft van je tanden flost (kleine moeite, kleine impact), maar dat je sporten voorlopig overslaat (veel moeite, grotere impact).

Dat voelde meteen logisch… en toepasbaar.

Niet alleen voor het huishouden of je persoonlijk welzijn, maar ook voor creatieve projecten.

Verschillende creatieve activiteiten herkennen

Ik tekende die matrix en schreef mijn lopende taken erin. En toen keek ik er nog eens naar. Wat me opviel: mijn creatieve werk bestaat niet uit één soort taak, maar uit heel verschillende soorten activiteiten. Sommige kosten nauwelijks moeite en leveren, naast nieuwe energie, weinig concreets op. Andere vragen veel energie of zijn emotioneel belastend, maar leveren wél direct resultaat.

Negen vakken.

Negen soorten creatief werk…

Wat als ik mijn matrix gebruik als hulpmiddel om te kiezen welk soort werk vandaag past, in plaats van altijd maar te streven naar het hoogst haalbare resultaat?

Net als professor John Perry besloot ik mijn nieuwsgierigheid te volgen, ten koste van andere projecten, en begon ik te puzzelen met categorieën.

Na een ochtend schetsen, schrappen en opnieuw ordenen, zag ik ineens het patroon. Zo ontstond de ACTIVATOR-matrix die bovenaan deze post staat.

Moeite en de emotionele kant van werk

Wanneer we het hebben over de moeite die nodig is voor een taak, denken we vaak aan tijd, complexiteit of technische vaardigheden. Maar in de praktijk zit de meeste weerstand vaak niet in wat je moet doen, maar in wat het met je doet.

Activiteiten die weinig moeite kosten en weinig concreets opleveren, behalve nieuwe ideeën en energie? Voor mij zijn dat dingen als droedelen in mijn schetsboek of interessante artikelen verzamelen. Het is spelen, aftasten, proeven zonder directe opbrengt. Deze taken zetten me in beweging en vormen de voedingsbodem voor nieuwe illustraties, workshops of blogs.

Aan de andere kant van het spectrum zitten taken die me meestal veel inspanning kosten. Niet omdat ze technisch zo ingewikkeld zijn, maar omdat er meer op het spel staat. Alles wat te maken heeft met mijn werk naar buiten brengen: netwerken, exposeren, marketing, verkopen, en ja… ook blogs schrijven zoals deze 😉.

Dat zijn namelijk taken waarbij mijn werk beoordeeld of afgewezen kan worden. En omdat creatief werk bijna altijd iets persoonlijks bevat, voelt dat al snel… persoonlijk (een extra laagje Teflon, zou soms niet verkeerd zijn).

Daar komt bij dat sommige taken ook zwaar kunnen worden door hun geschiedenis. Een strategie bepalen, betekent bijvoorbeeld dat ik eerlijk moet kijken naar waar ik nu sta. Werken aan een groot, langdurig project kan beladen raken, omdat ik het eigenlijk vorig jaar al af wilde hebben. Hoe langer iets blijft liggen, hoe groter de mentale drempel kan worden.

In mijn ACTIVATOR-matrix gaat moeite dus niet alleen over tijd of moeilijkheid, maar ook over de emotionele lading van taken. Aan de linkerkant staat het werk dat licht is en energie geeft. Aan de rechterkant het werk waarbij meer op het spel staat en dat daardoor meer tijd, aandacht, en moed vraagt.

Ontdekken versus zichtbaar resultaat

Omdat ik impact een wollig managementwoord vind, besloot ik het te vervangen door iets concreters: lange termijn vs direct toepasbaar resultaat. Niet alles wat ik doe, levert namelijk meteen iets zichtbaars of tastbaars op; en dat betekent niet dat het minder waardevol is.

Sommige activiteiten resulteren direct in iets wat ik kan laten zien: een nieuwe illustratie, een blogpost, de opzet voor een workshop, een afspraak met een andere maker of potentiële klant. Deze activiteiten staan in de bovenste rij van de matrix.

De middelste rij bevat activiteiten die bijdragen aan grotere ideeën, series of lopende projecten. Ze leveren niet altijd meteen iets op, maar leggen verbanden en bewegen het geheel vooruit. Dit is werk dat onderweg is en tijd nodig heeft om te rijpen.

De onderste rij activiteiten voeden ideeën, geven nieuwe energie, of openen nieuwe richtingen, maar hun resultaat wordt vaak pas later zichtbaar. Soms zelfs pas wanneer ik alweer vergeten ben dat ik ze ooit gedaan heb. Denk aan het volgen van een cursus, het verzamelen van interessante artikelen of observaties, het uitproberen van nieuwe materialen of technieken, of simpelweg fantaseren over de toekomst.

Zelf breng ik regelmatig veel tijd door in die onderste rij. Ik heb namelijk een onderzoekende geest, die aangaat van nieuwe dingen. Als ik dan terugkijk, kan ik teleurgesteld zijn over mijn zichtbare output. Door het zo te visualiseren, zie ik het anders: ik héb gewerkt. Alleen nog niet voor het oog van de buitenwereld. Dit is geen weggegooid werk, maar voorbereiding voor later.

De ACTIVATOR: van meh naar momentum

Maar hoe gaat deze ACTIVATOR mij dan helpen om mijn creatieve werk te combineren met mijn andere verantwoordelijkheden?

Het idee is dat ik altijd kan kiezen welke taken vandaag realistisch zijn en welke ik kan parkeren zonder mezelf schuldig te voelen. Zo kan ik mijn energie richten op wat écht vooruitgang brengt.

Elk vakje heeft een kleur gekregen, geïnspireerd door het systeem van KC Davis.

Wanneer ik veel tijd heb en lekker in mijn vel zit, probeer ik in elk vakje iets te doen.

Maar het leven is zelden zo voorspelbaar. Valt er veel sneeuw en moet ik mijn kinderen onverwacht thuis opvangen of heb ik veel betaalde opdrachten? Geen probleem, dan laat ik zonder schuldgevoel alle strategische taken in het paarse vakje vallen.

Komt er nog meer druk bij door onverwachte gebeurtenissen of andere verplichtingen? Dan schrap ik ook de activiteiten in de gele vakjes.

Zo kan ik mijn aandacht richten op de groene vakjes: alles wat de boel in beweging houdt. En blijf ik steeds een klein beetje vooruitgang boeken, ook wanneer tijd en energie schaars zijn.

Dat is in ieder geval de theorie…

Ik ga het de komende weken in de praktijk testen en ben benieuwd wat er gebeurt.

Heb jij een manier gevonden om je creatieve projecten te plannen en tegelijk ruimte te houden voor alles eromheen? Ik hoor graag jouw ervaringen!